KÖMÜR VE GETİRDİĞİ ÇÖZÜMLER

Kömürün içeriğinde bulunabilen kükürt elementi ve/veya minerali kömürün yanması sonucu kükürt dioksit (SO2) gazına dönüşür. Atmosfere salınan bu gazın çevreye olan olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak amacıyla “Baca Gazı Arıtma” tesisleri kurulur. Baca gazları ile atmosfere salınmadan önce SO2 gazı ve CaCO3 eriyiğinden geçirildiğinde kalsiyum sulfat (CaSO3) bileşiğine dönüşerek katı halde jips elde edilir. Elde edilen jips inşaat sanayiinde faydalı bir yapı malzemesi olarak kullanılır.

Kömür madenciliği 18. yüzyıldan sonra hız kazanmıştır. Kömür açık işletme ve kapalı işletme olarak iki ana yöntemle üretilir. Yüzeye yakın kömür oluşumları ekonomik nedenlerle açık işletme yöntemi ile üretilmelerine karşın derin kömür damarları yeraltı yöntemi ile çıkartılır.

Yeraltı işletme yöntemi ile üretilen kömür oluşumlarında kazılan boşluğu göçmeden tutabilecek hidrolik tahkimatlar, kömür kazıcılar ve nakledici konveyörler kullanılır.

Tamburlu Kesiciden Bir Görünüş  

Galeri Açma Makinasından Bir Görünüş

]]> http://www.komurcu.net/kömür-kömürü-kömürcü-komurcu-komurleri-komuru-kömürcüleri-ithal-yerli-toz-torba-soba-kömürü-komur/komur-uretim-yontemleri/2008/05/11/feed/ http://www.komurcu.net/kömür-kömürü-kömürcü-komurcu-komurleri-komuru-kömürcüleri-ithal-yerli-toz-torba-soba-kömürü-komur/komur-petrografisi/2008/05/11/ http://www.komurcu.net/kömür-kömürü-kömürcü-komurcu-komurleri-komuru-kömürcüleri-ithal-yerli-toz-torba-soba-kömürü-komur/komur-petrografisi/2008/05/11/#comments Sun, 11 May 2008 00:14:45 +0000 admin http://www.komurcu.net/kömür-kömürü-kömürcü-komurcu-komurleri-komuru-kömürcüleri-ithal-yerli-toz-torba-soba-kömürü-komur/komur-petrografisi/2008/05/11/ KÖMÜR PETROGRAFİSİ

MASERAL VE MASERAL GRUPLARI :

Kömür homojen olmayan ve değişik bileşenlerden oluşan bir maddedir.Kömür maserallerden meydana gelir.Maserallerin kimyasal yapıları ve fiziksel özellikleri büyük değişiklikler gösterir ve bir kristal yapıya da sahip değildirler.Halbuki inorganik kayaçları oluşturan mineraller kristal yapıda ve kimyasal bileşimleride belirlidir.

Maseralleri çıplak gözle görmek imkansızdır, ancak mikroskop yardımıyla ayrıntılı olarak incelenebilirler. Mikroskopta maseralleri ayırt edebilmek için ; renk,ışığı yansıtma, şekil ve röliyef gibi bazı parametrelerden faydalanılır.Maseraller bu özelliklere göre üç ana gruba ayrılırlar.

Vitrinit (Turba ve Kahverengi kömürlerde Hüminit adını alır )
Eksinit / Liptinit
İnertinit
Aynı kömüre ait üç maseral grubunda; vitrinitte oksijen, liptinitte hidrojen, inertinitte karbon miktarı fazla olup bu sıralamada uçucu madde miktarı da giderek azalır.

Vitrinit Grubu:
Taşkömürlerinde yaygın olarak bulunur.Kömürleşme derecesi arttıkça düzenli fiziksel ve kimyasal değişiklikler oluşur. Bu nedenle artan kömürleşme derecesiyle vitrinitin yansıtma özelliği de sürekli olarak artar.

(YANSITMA(REFLEKSİYON): Kömürlerin ışığı yansıtma özellikleri doğrudan doğruya kömürleşme derecesine bağlıdır. Yansıtma indeksi, kömürleşme derecesiyle doğru orantılıdır.Son zamanlarda yansıtma değeri kömürleşme derecesini belirlemek için en çok kullanılan parametredir.Yansıtma değerleri; ( Ro ) kömür havzalarında jeolojik problemlerin çözümünde,kömür damarlarının korelasyonunda ve bu damarların teknolojik
özelliklerinin belirlenmesinde kullanılmaktadır.)

Bu grubun en önemli tanımlayıcı optik özelliği renklerinin gri olmasıdır.
“        yoğunluğu kömürleşme durumuna bağlı olarak 1,3 - 1,8 gr/cm3 arasındadır
“        bileşimi % olarak;77-96 karbon,1-6 hidrojen,1-16oksijen,2-45 uçucu maddedir.

Taşkömürlerinin vitrinitleri ile kahverengi kömürlerin hüminitleri arasındaki ilişki

Liptinit / Eksinit Grubu:
Bu maseral grubu, vitrinite göre yüksek oranda hidrojen içerir. Yansıtma derecesi en düşük olan grupdur. Yansıyan ışıkta sarı - kahverengi - siyah renkler gösterir.

Kömürler değişik miktarlarda inorganik maddeler içerir.Kömürler içinde 50 - 60 tür mineral gözlenmiştir.En önemli mineral gurupları; killer,karbonatlar ve demir mineralleridir. Diğerlerinin büyük çoğunluğu % 1′in altında gözlenir.

Kömürlerdeki inorganik maddeler, kökenlerine göre;
- Orijinal bitkide bulunanlar,
- Turba oluşumu sırasında meydana gelenler,
- Kömürün oluşmasından sonra meydana gelen inorganik maddeler olmak üzere üç ana
grupta sınıflandırılırlar.

Kömürde bulunan minerallerin sınıflaması

           Kömürlerde C,H,O,N gibi ana elementlerden başka Ca,Mg,Al,Na,K,Mn,Ti,S,Cl,P gibi eser elementlerde bulunur. Bu eser elementlere kömür külü içerisinde rastlanır.Küldeki bu eser elementlerin toplam miktarı mineral maddelere oranla çok azdır.Bazı kömürlerde Uranyum ve Germanyum gibi eser elementleri de bulunur.

Tüm fosil yakıtlar (kömür, petrol, doğalgaz) içinde kömür dünyada en çok ve yaygın biçimde bulunan enerji kaynağıdır. Mevcut madencilik teknolojisi ile dünyada 1 trilyon ton kömür ekonomik olarak üretilecek seviyededir.

2000 YILI DÜNYA KÖMÜR ÜRETİMİ

(Mton)

Kaynak : 1. International Energy Annual 2000

Kömür insanoğlunun yaşamında önemli bir yer tutar. Kömür elektrik üretiminde, demir–çelik ve çimento imalatında, endüstriyel proseslerde buhar üretmek ve ısınma amacı ile kullanılır. Dünya’da elektrik üretiminin yaklaşik olarak % 40′ı kömürden sağlanmaktadır. Birçok ülkede elektrik üretiminin önemli bir bölümü kömürden elde edilmektedir. Bu oran ABD’de ve Almanya’da (%53), Yunanaistanda (%69), Çin de (%75), Danimarka da(%77), Avustrulya da (%83), Güney Afrika da (%93), Polonya da (%95) dir. Türkiyede elektrik enerjisinin (%32) ’si kömür den elde edilmektedir.

1850-2100 Yılları Arası Birincil Enerji

Artan Enerji Talebi

Kömür; üretim, zenginleştirme, nakliyat ve kullanım safhalarından geçerek enerjiye dönüşür.

        Kömür, nebatların bataklık alanlarda birikmesi sonucu oluşan tabakaların değişime uğraması neticesi  meydana gelmiştir. Bu tabakalar üzerine çeşitli çökeltilerin birikmesi ve arz’ın hareketleri sonucu derinliklere gömülmüştür. Gömülmüş olan bu nebatlar; artan ısı ve basınca maruz kaldıklarında bünyelerinde fiziksel ve kimyasal değişikliğe uğrayarak kömüre dönüşürler. Bu proses milyonlarca yıl içinde gerçekleşerek kömürler organik olgunluklarına göre Linyit, Altbitümlü, Kömür, Bitümlü kömür ve Antrasit tiplerine ayrılırlar.

         Linyit ve kısmen AltBitümlü kömürler genellikle yumuşak, kırılgan ve mat görünüştedirler. Bu tip kömürlerin ana özelliği göreceli olarak yüksek nem içerirler ve karbon içerikleri düşüktür. Antrasit ve Bitümlü kömürler ise genellikle seert ve parlak görünüştedirler. Göreceli olarak nem içerikleri düşük olup, karbon oranları yüksektir. Jeolojik olarak kömürlerin yaşları 400 milyon yıl ile 15 milyon yıl arasında değişir. Genellikle yaşlı kömürler daha kalitelidir.

Tüm Dünyada Günlük Hayatta Kömür Niçin Önemlidir?

              Kömür Dünyada en yaşlı bir şekilde bulunan, güvenilir aynı zamanda düşük maliyetlerle elde edilebilen temiz bir fosil yakıtıdır.

Yaygın          : Kömür Dünya’da 50 den fazla ülkede üretilmektedir. Kömür rezervleri diğer fosil yakıtlar gibi (petrol ve doğalgaz) Dünya’nın belli bir bölümünde değil fakattüm dünyada yaygın bir şekilde bulunmaktadır.

Emniyetli     : Kömür kullanımı, depolaması ve nakliyesi açısından en emniyetli fosil yakıttır.

Güvenilir      : Endüstriyel ve diğer alanlarda elektrik enerjisinin rekabetçi fiyatlarla ve güvenilir olarak temini açısından, kömürün Dünyada yaygın bir şekilde bulunuşu ve bir çok ülke tarafından üretiliyor oluşu tedarikde güvenirliliği sağlamaktadır.

Temiz            : Temiz Kömür Teknolojileri kullanılarak günümüzde kömür tüm dünyada doğayı doğayı kirletmeden kullanılmaktadır.

Ucuz              : Elektrik Enerjisi Üretiminde ucuz ve rekabetçi bir yakıt olması nedeniyle Dünya elektrik üretiminin yaklaşık % 40 ‘ ı kömürden karşılanmaktadır.

KÖMÜR NEDİR?

     Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş olup, diğer kaya tabakalarının arasında damar haline uzunca bir süre (milyonlarca yıl) ısı, basınç ve mikrobiyolojik etkilerin sonucunda meydana gelmiştir.

Kömür Organik olgunluğuna göre tiplere ayrılır;

Kaynak : linyit
]]> http://www.komurcu.net/kömür-kömürü-kömürcü-komurcu-komurleri-komuru-kömürcüleri-ithal-yerli-toz-torba-soba-kömürü-komur/komur-nedir/2008/05/11/feed/ http://www.komurcu.net/kömür-kömürü-kömürcü-komurcu-komurleri-komuru-kömürcüleri-ithal-yerli-toz-torba-soba-kömürü-komur/komur/2008/05/11/ http://www.komurcu.net/kömür-kömürü-kömürcü-komurcu-komurleri-komuru-kömürcüleri-ithal-yerli-toz-torba-soba-kömürü-komur/komur/2008/05/11/#comments Sun, 11 May 2008 00:06:33 +0000 admin http://www.komurcu.net/kömür-kömürü-kömürcü-komurcu-komurleri-komuru-kömürcüleri-ithal-yerli-toz-torba-soba-kömürü-komur/komur/2008/05/11/

Kömür Nedir Nasıl OLuşur ?

Kömür homojen olmayan, kompakt, çoğunlukla lignoselülozik bitki parçalarından meydana gelen, tabakalaşma gösteren, içersinde çoğunlukla C, az miktarda H - O - S ve N elementlerinin bulunduğu ama inorganik (kil, silt, ,z elementleri gibi) maddelerinde olabildiği, bataklıklarda oluşan, kahverengi ve siyah renk tonlarında olan, yanabilen, katı fosil organik kütlelerdir. Kömürler yakıt hammaddesi oldukları gibi, değişik amaçlarda (kok yapımı, kimyasal madde üretimi gibi alanlarda) da kullanılırlar.

Kömürler, bataklık ortamlarda, uygun (nemli ve sıcak iklimin bulunması, yeterli organik maddenin ortama gelmesi, bataklık suyunun Ph şartlarının 4-5 civarında bulunması, bataklığın malzeme gelimi ile birlikte aşağı doğru çökelmesi, bataklığın zamana bağlı olarak örtülmesi gibi) şartların sağlanması durumunda, bitki parçalarının bozuşması, parçalanması, bataklık suyu ile bir jel haline gelmesi, bazı kimyasal reaksiyonlar sonucu bu organik malzemenin fiziksel ve kimyasal değişikliklere uğraması sonucu meydana gelirler.

Kömürleri meydana getiren bataklıkların geliştiği ortamlar;

- Deltalar (en kalın kömür damarlarının oluştuğu ortamlardır),

- Göller (Göl kıyıları, kalın kömür damarlarının meydana geldiği uygun bataklık ortamlardır),

- Lagünler ( Deniz etkisinin olduğu ince kömür damarcıklarını meydana getirirler),

- Akarsu taşma ovaları (İnce kömür damarcıklarını oluştururlar).

Kömürleşme (”Coalification”) olayı

Çoğunlukla bitkisel maddeler ya da bitki parçaları uygun bataklık ortamlarda birikip, çökelir ve jeolojik işlevlerle birlikte yer altına gömülürler. Yerin altında, bu organik kütleler, gömüldükten sonra, önceleri gömülmenin oluşturduğu basınç şartları, daha sonrada ortamın ısısal şartlarından etkilenirler. Bu etkilenme sonucu bu organik maddenin bünyesinde fiziksel ve kimyasal değişimler meydana gelir. Önceleri turba olarak adlandırılan ve kömürlerin ataları olarak bilinen bu organik maddeler zamanla daha koyu renklere sahip olur ve daha sert yapıya sahip olurlar. Sıcaklık ve basınç şartlarının bu kütlelere etkimesi sonucu, bu ortamdan, sırasıyla önceleri (turbadan-taşkömürü aşamasına kadar) su ve su buharı, karbon dioksit (CO₂), oksijen (O₂) ve en ileri aşamalarda hidrojen (H₂) (antrasit aşamasında) uzaklaşır. Tabii ki bu süreçte ideal şartlar ve ortamın ısısal şartlarının uzun bir dönem içersinde (binlerce yıl) baskın olması ve artması gerekmektedir. yer ısısı her 30 metrede 1⁰ C artmaktadır. Şüphesiz sıcaklık artışı ideal ve normal şartlar için geçerlidir. BU şartların dışında (volkanik faaliyet, fay hareketleri, radyoaktif elementlerin bulunduğu ortamlarda) yerin ısısı olağan üstü bir şekilde ve normalden çok fazla bir şekilde artmaktadır. Yerin ısısı arttıkça önceleri “turba” olarak adlandırılan ama kömür sayılmayan bu organik madde, önce “linyit” daha sonra “alt bitümlü kömür”, sonra “taşkömürü”, “antrasit” ve en sonunda şartlar uygun olursa “grafit” e dönüşür. Bu ilerleyen olgunlaşma sürecine “Kömürleşme (”Coalification”)” denmekte, her seviyeye de “kömürleşme derecesi” (”Rank”)” denmektedir.

Kömürler şüphesiz içlerinde kil, silt, kum ve değişik oranlarda inorganik (mineral) madde bulundururlar. Kömürlerin içersinde bulunan bu inorganik maddeler kömürün kalitesini direkt olarak negatif yönde etkilerler. Bir kömürün kalitesi, kullanıldığı alana göre farklı anlamlar içerebilir. Örneğin; kok imalinde en kaliteli kömür, şişebilen, gözenekli hale gelebilen ve dayanıklı olabilen, okside olmamış kömürler en iyi kömürlerdir.Yakıt hammaddesi olarak kömürün koklaşması bir anlam ifade etmez, en aranan özellik fazla ısısal niteliğe sahip olmasıdır. Kömürü sıvılaştırma işlemine tabi tuttuğumuzda ise en aranan özelliği uçucu maddesinin fazla olası vs. gelmektedir. Ama tümünde inorganik madde istenen bir bileşen değildir.

Kömürlerin (”A.S.T.M”) Sınıflaması

Kömürler bir çok değişik sınıflamalara tabi tutulurlar. Avrupalılar kömürü “sert kömür (linyit üzerindeki kaliteli kömürler)”, “kahverengi kömür” olarak sınıflandırılırlar. En yaygınca kullanılan sınıflama şüphesiz, aşağıdaki çizelgede bulunan A.S.T.M (1983) ve uçucu madde, kalori değerini esas alan sınıflamadır. Bir inorganik maddeyi iyi tanımlayabilmek için bazen bu sınıflamalar yetmemekte ve organik petrografik incelemeleri de dikkate alınmaktadır.

Ancak kömürlerin kömürleşme dereceleri de en doğru şekilde yansıma değerleri ile ortaya konabilmektedir. Bu değerlerin yanında çevre açısından kirletici unsuru olan bazı iz element ıçeriklerinin (Arsenik, Kadmiyum gibi)
bilinmesi de önemlidir.

Kömürlerin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri

Kömürler gevrek, kınlgan, yanabilen, içerisinde organik maddeler dışında değişik özellikte inorganik maddeler de içeren tortul kayaçlar dır. Kömürlerin fiziksel özelliklerinden ziyade halk arasında kimyasal özellikleri çok kullanılmaktadır.

Kömürlerin Fiziksel Özellikleri

Kömürlerin fiziksel özelliklerine kabaca bakılırsa;
Yoğunlukları, içerdiklen inorganik madde ve nem oranına bakarak artmasına rağmen 1,1 ile 2.2 gr/cm3
arasında değişmektedir.
Poroziteleri, kömürleşme derecelerine bağlı olarak % 3 (antrasit) ile % 25 arasında değişmektedir.
Sertlikleri (Vickers), 30 (linyit) - 120 (antrasit) kg/mm2 arasında değişmektedir.

Kömürlerin Yansıma Özellikleri

Kömürlerde Rmax, Rmean, Rrandom ve Rmin yansıma değerleri ölçülmektedir. Yansıma değerleri bir havza kömürlerinin gerçek kömürleşme derecelerini bize vermekte, geçmişte geçirmiş oldukları diyajenetik özellikleri (maruz kaldıkları ısısal değerleri) direkt olarak bize sunmaktadırlar.

Çizelge 2. Kömürlerin % Rmax Değerleri ve Kömürleşme Dereceleri Ward.1984 ve Stach. 1982).

Çizelge 3. Bazı Kömürlerin Ölçülmüş % Yansıma (Rmax.) değerleri,
Paleo-sıcaklık Değerleri ve Karşıhk Geldiği Kömürleşme Dereceleri
(Boggs 1987)

Yansıma (Rmax,%) Paleo Sıcaklık Değeri (°C) Karşılık Geldiği Kömürleşme Derecesi(Rank)

Kömürlerin Rmax değerleri o ortamın geçmişten, günümüze kadar geçirmiş olduğu en yüksek ısısal değerleri direkt olarak aşağı yukarı vermektedir. Buradan elde edilen bilgiler bize o ortamın ne tür baskılar altında kalmış olduğunu ve ne tür özelliklere sahip olduğunu açıklamaya yardım etmektedir.

Vitrinit yansıma değerlen petrol ve doğal gaz aramalarında kullanılmaktadır. Petrol aramalarında petrol içeren formasyonların üzerindeki, tortul özellikte kayaçlarında bulunan herhangi bir ağaç vs. parçası üzerinde yaptığımız ölçümler bize bu ortam da ne tür hidrokarbon (ağır sıvı, sıvı, gaz, veya hiçbir şeyin) bulunabileceğine veya bulunamayacağına çok büyük yardımlar sağlamaktadır.

Yansıma değerlen kömürün doğal halde, yerin altında bulunma derinliğine bağlı olarak değişebilmektedir. Daha derinde bulunan kömürlerin daha fazla “jeotermal gradyan” dan etkilenmesi yüzünden, daha yüksek kömürleşme değerleri göstermesi doğaldır (”Hilt Yasası”). Kömürlerin yansıma değerini arttıran diğer unsurlar, ortamdaki yerin ısısını arttıran dağ oluşumlan, volkanik faaliyetler, diri fay hareketleri, ortamda bulunabilecek radyoaktif mineraller vs. dır.

Kömürlerin Fluoresans Özellikleri

Kömürler organik malzemeler oldukları ve bazı organik maddelerin de flüoresans özelliği göstermesinden dolayı flüoresans özellikleri vardır. Kömürlerin flüoresans özellikleri yansıma özellikleri ile tam zıt değerler ortaya koyarlar. Yansıma değerleri düşük olan turba ve kömürlerde flüoresans özellikler tam tersine yüksek değerlerdedir. Kömürleşme derecelen arttıkça, liptinit ve vitrinit’in göstermiş olduğu flüoresans özellikleri de buna paralel şekilde azalmakta ve yüksek kömürleşme seviyelerinde yok olmaktadır.

Liptinitler, daha önce de bahis edildiği gibi, kömürleşme olayına en geç katılan maseraller olduğu için en yüksek flüoresans özellik gösteren maserallerdirler. Bazı semifüzinit’ler haricinde inertinit grubu maseralleri genelde hiç flüoresans özellik göstermezler. Flüoresans ışığın kendisi de parlatılmış örnek üzerine düşürülerek örnek incelenir ve ölçümleri böylece yapılır. Flüoresans değerleri yüksek maddeler daha açık renklerde (açık yeşil vb.), flüoresans değerleri düşük olan maddeler ise daha koyu renklerde (kırmızı, koyu kahverengi gibi) görünürler. Liptinitlerin detay özellikleri ve inorganik maddelerden (kıl vs.) rahatça ayırt edilebilmesi bu metot ile çok daha kolay olabilmektedir.

Kömürlerin buna benzer sergiledikleri bir çok benzer fiziksel özellikleri vardır.

Kömürlerin Kimyasal Özellikleri

Kömürlenn kalitesi ve özelliklerini ortaya koyan kalori (ısısal), kısa ve elementel analizleridir. Bunun yanında kömürlerde iz element analizleri de yapılabilmektedir.

Kömürlerin Kısa (”Proximate”) Analizleri
Nem,Uçucu Madde, Kül ve Sabit (”Fıxed”) Karbon analizleridir. Bu analizler bir kömürün petrografik analizler ile birlikte niteliklerini ortaya koyabilmektedir.

Kömürlerin Element (”Ultimate”) Analizleri
Kömürler içerisinde bulunan “C”, “S”, “O”, “N”, “H” elementlerinin tesbit analizleridir. Çok özel ve detay araş- tırmalar  için yapılabilmektedir.

Kömür analizleri MTA Genel Müdürlüğü Maden Analizleri ve Teknolojisi Dairesinde, TÜBİTAK, demir çelik fabrikaları, bazı kömür işletmeleri (TTK ve bazı TKİ bölge müdürlükleri), Hacettepe ve ODTÜ” gibi bazı özel üni- versitelerimizde ve kuruluşlarımızda yapılabilmektedir.

Kömür Bileşenleri

Kömürlerin Makroskobik Bileşenleri
Bir kömür parçasını elimize aldığımızda onların değişik yüzeylere ve görünümlere sahip olduğunu görürüz. Bazı kömürler kübik bölünmeler (taşkömürlerı) şeklinde ufalanırken, uğrarlar. Turbalarda bitki parçalan (fiteraller) görünürken, bazı kömürlerde kalın, ince parlak ve mat bantlaşmalar görülmektedir.

Bir kömür parçasında üst kısımda bir tabakalaşma düzlemi mevcuttur ve daima, eğer bir kıvrılma, kırılmaya uğramamış veya yer değiştirmeye uğramamışlar ise, yer yüzeyine paralel olacak şekilde, yanı yatay konumda olurlar.

Kömürlerde tabakalaşma düzlemlerine dik olarak ve birbirlerine dik olacak şekilde, yan taraflarda “Klit” (”Cleat”) denilen düzlemler bulunmaktadır. Bunlardan ön veya yüz (”face”) kliti pürüzsüz iken, yan (”butt”) kliti daha pürüzlü durumdadır. Yan klitler ortamın kayaçlarının kıvrım ekselerine paralel olurlar. Klitler ortamın dağ oluşumunu sağlayan faktörlerin etkisinde kalarak oluşurlar yani orojenik kökenlidirler. Klit açıları taşkömürü seviyesinde 90° cıvannda olup, daha düşük kömürleşme seviyelerinde (alt bitümlü kömür ve linyitlerde) bu açı daha küçük veya farklıdır. Antrasitlerde klitlerin sayısı ikiden daha fazla (üç) olup, bunlar bırleşerek konkoidal bölünmeyi sağlamaktadırlar.

Özellikle taşkömürü seviyesinde kömürler bantlı görünümler ortaya koyarlar. Kömürlerin el ile incelendiğinde onlann bantlı, mat, elde is bırakan nitelikte olan bileşenleri onlann “Litotip” olarak adlandırılan birimleridir. Litotipler sonlanna “ain” takısı alırlar. Birbirinden farklı dört litotip mevcuttur. Bunlar Vitren (”Vitrin”), Klaren (”Clarain”), Düren (”Durain”) ve Füzen (”Fusain”) dir. Litotiplerin özellikleri detaylı olarak Çizelge 4′te gösterilmiştir. Çizelge 4′te aynca kil ve kömürün birbirleri ile ilişkili olarak kömürlü kil ve killi kömürler
ile ilgili özellikler de mevcuttur.

Kömürlerin Mikroskobik Bileşenleri

Kömür örnekleri parlatılma briketleri yapılarak üstten aydınlatmalı mikroskoplarda incelenmektedir. Kömürlerin bu şekilde incelenmesi örneklerin içindeki tüm detay özelliklerinin rahatça görülmesine yol açmıştır.

Maseraller
Kayaçlardaki en küçük bileşenler olan minerallere benzemesi için, organik maddelerde de en küçük birimlere maseral adı verilmiştir.

Kömürleri meydana getiren maseral ve mineraller bir kömür tabakası boyunca gelişi güzel dağılmazlar. Bunun aksine, eğer etken bir kontrol altın da bulunmuyorlar ise özellikle ortamın biyolojik, kimyasal ve jeolojik işlev- lerine bağlı olarak oluşur ve o ortamda birikirler. Farklı şartlar, farklı özellikte organik malzemenin (veya maseralin) ve minerallerin ortamda bulunmasını sağlar. Farklı şartlarda oluşan ve kökeni de farklı olabilen bu organik maddelerin (maseral’lerin) de şüphesiz farklı fiziksel ve kimyasal özellikleri olabilmektedir.

Maseraller kömürlerde farklı morfolojik yapılar ve farklı fiziksel ve kimyasal özelliklerinden dolayı gruplandırılmışlardır. Sonlarına “init” sözcüğü alırlar. Üç ana maseral grubu vardır. Bu ana gruplar Vitrinit (linyit ve alt bitümlü kömürlerde Huminit), Liptinit (eski Ekzinit) ve İnertinit’tir.

Mikrolitotipler
Maseraller küçük mikro alanlarda (yaklaşık 50 mikronluk alanlarda) bile bazen tek başlarına değildirler ve bir diğer maseraller ile bulunurlar. Bir veya birden fazla bir arada bulunan maseral toplulukları “mikrolitotip” olarak değerlendirilebilirler. Kayaçlarda kayaç birimleri (granit, gnays) gibi kavramlar kömürdeki litotiplere, mineraller de kömürlerde maserallere karşılık gelmektedir. Ama mikrolitotip kavramı litotip ile maseral arasında büyüklüğü olan ve kayaçlarda benzer, belirlenmiş bir tanımı olmayan, mikroskoplar ile incelenebilen bir ara kavramdır. Çizelge 6′da da görülen sınıflamada belirtilmiş bu mikrolitotipler daha ziyade kok dışı amaçlı, özel amaçlarda (kömürlenn oluştukları ortamların belirlenmesinde) kullanılmaktadır. Mikrolitotipler sonlarına maseraldeki “”init”"takısı yerine “it” takısı alırlar.

Kömürlerin inorganik Bileşenleri

Kömürlerin çoğu yalnız organik maddeleri içermezler ve içlerinde bazen az miktarda bazen de çok miktarlarda olabilen inorganik maddeler bulundurabilirler. Kömürler tortul (veya sedimanter) ortamlarda oluşan, bataklık ürünü olan maddeler olduklan için, oluştuklan esnada, veya daha sonra bu ortamlara yer yüzü ve/veya yeraltından, organik olmayan, büyük ve/veya göremediğimiz kadar küçük maddeler katılabilmektedir. Bu maddeler bazen ortama, bir sıvı içerisindeki çözülmüş bir madde (SCH, COs, Ch, FOOH gibi) veya taşınmış bir katı madde (mineral ve/veya iz elementi) olarak katılabilirler. Kömürlerin oluşması esnasında (sinjenetik olarak) ortama katılabilen bu maddeler kömür tabakalan ile uyuşum gösterip uygun buldukları boşluk vs/lerde çökelebilirler.

Ama kömür oluşmasından sonra bu ortama gelen malzemeler, katılaşmış bu kömürün içerisine (bir sıvı içerisinde vs.) girebilirlerse, ancak oluşma sonrası (epijenetik olarak) hala dolmamış ve korunmuş olabilen boşluk, çatlak ve mikro-süreksizlikler içine çökelebilirler. Bu tür mineral maddeler bu boşluklarda mikroskop ve Elektron Mikroskoplarında rahatça izlenebilmekte ve belirlenebilmektedir.

Bazen de kömürler oluşurken, kömür ortamlannda oluşabilen (bakteriyel ve kimyasal) reaksiyonlar sonucu da bazı mineral maddeler ortama katılabilmektedir (framboidal pirit gibi).

Kömürün gerek çevre açısından kirlilik oluşturabilen, gerekse istenmeyen ve sonunda kül olarak açığa çıkan mineral maddelerine bir göz atıldığında (çoğunluğa göre sırasiyle);

a) Kil Mineralleri (Alüminyum Silikatlar): Bataklık ortamda oluşan kömürlere ortamda bulunan çamurların
killerinin bulunması en doğal şeydir ve tüm kömürlerde en fazla bulunan mineral maddelerdir (tüm rastlanan
inorganiklerin yaklaşık % 50sini oluştururlar). Karasal kökenli olduğu düşünülen kaolinler, bunun yanında
illit, smektit ve smektit-illit karışımı killer, kömürlerde en rastlanılan killerdir.

b) Karbonat Mineralleri: Kalsit, Siderit (Fe CO3), Dolomit (Ca, Mg (CO3)2 , Ankerit (2CaCO3, MgCQ3.FeCO3),
ama az olmakla birlikte Aragonit (CaCOs), Dawsonit[Na, Al CO3 (OHb], Stronsiyanit (Sr) gibi minerallerin
Ca, Mg ve Fe’sinin değişik şekil ve bileşimdeki karbonatlarının da bulunması mümkün olmaktadır.

c) Sülfid’ler : Genellikle Pirit ve Markasit olarak bilinen mineraller olmakla birlikte bunun yanında diğer
sülfîd minerali en olan Galen (PbS), Sfalerit (ZnS), Kalkopirit (Cu FeS2J vs. gibi mineraller de
olabilmektedir.

d) Silisler: Çoğunlukla yeryüzünde en fazla görülen minerallerden biri olan kuvars olup bunlar kömürlerdeki
tüm inorganik maddelerin % 20 si kadarını oluştururlar.

e) Diğer mineraller: Bunlar Kalsedon, Feldspatlar, Turmalin, Apatit, Anatas, Rutil, Hematit, Götit, Zirkon
Goyazit ve Jibs, Bant, Anhidrit gibi sülfat mineralleridir.

Bu minerallerin dışında, kömürler içerisinde göz veya mikroskoplarla görülemeyen ve genelde çok az bulunabilen ama önemli anlamları olabilen iz elementleride mevcuttur.

Kaliteli Kömür Kriterleri

Kömür kalitesi kullanıldığı amaca göre değişmektedir. Eğer biz kömürü yakıt hammaddesi olarak düşünüyor  isek, kömürün kalitesi kömürlerin içerdiği ısı değer, inorganik (mineral) madde, nem, uçucu madde gibi özellikleri ile belirlenmektedir. Kömürlenn yüksek kalorili olması, ve düşük inorganik madde (kül), nem ve uçucu maddeli olması onların kaliteli kömürler olduğunu ortaya koymaktadır.

Kömürlerden sıvı (metanol) veya gaz elde edilecek ise, is yapan, mineral maddesi (külü) az ve koklaşma özelliği olmayan kömürler en iyi kömürlerdir.

Kok için petrografik özellikleri uyumlu, şişme ve sertleşme özelliği olan, mineral maddesiz, uçucu maddesi az olan, bozuşmamış taşkömürlerı kok yapmak için aranan kaliteli kömür kriterleridir.

Satış ve İletişim soma kömürü soma kömürleri kısrakdere yerli toz kömür siparişleri